Zonnebaars
De zonnebaars (Lepomis gibbosus) is een Noord-Amerikaanse vis, die steeds vaker in vennen en andere stilstaande wateren wordt aangetroffen. Opvallend is dat de soort erg talrijk kan worden in vennen waar herstelmaatregelen tegen verzuring en vermesting zijn genomen. Zonnebaarzen zijn roofvissen die leven van ongewervelden en amfibieënlarven en hebben een grote negatieve invloed op populaties van deze soorten. Het succes van zonnebaars in vennen blijkt vooral te wijten, aan de afwezigheid van inheemse predatoren, zoals de Snoek (Esox lusius) (Van Kleef 2012).
Bestrijding van zonnebaarzen blijkt moeilijk te zijn. Gelukkig is bestrijding niet altijd nodig. In sommige vennen blijven de aantallen laag, doordat de voortplanting van de zonnebaars niet optimaal is. Dat gebeurt in vennen waar overal een dikke sliblaag ligt. Het slib zorgt voor ongunstige omstandigheden voor de ontwikkeling van de eieren. Let wel op. Als een dergelijk ven wordt opgeschoond, dan is de kans groot dat de zonnebaarzen snel erg talrijk worden.
Vennen die aan het verlanden zijn met veenmossen of helofyten, worden steeds minder geschikt om grote aantallen zonnebaars te huisvesten. Dit is wel een langzaam proces. Als er in deze vennen kwetsbare diersoorten voorkomen, zoals bedreigde amfibieën of ongewervelden, is het raadzaam om te proberen om de zonnebaars sneller weg te krijgen.
Tot op heden zijn de ervaringen met het wegvangen van zonnebaars slecht. Het blijkt namelijk moeilijk om alle vissen te vangen en de achtergebleven vissen zijn in staat zich snel een ven opnieuw te bevolken. De kansen op succesvol afvissen zijn het grootste in kleine vennen met weinig begroeiing en weinig morfologische variatie. Het beste kan gevist worden met een zegen eventueel aangevuld met elektrovisserij. Aanvullend kan men het ven het beste zover mogelijk droogleggen om de vissen in de diepere delen te concentreren.
In vennen die van nature (bijna) droogvallen, kan droogval gestimuleerd worden om de zonnebaarzen te bestrijden. Als er een goede kans bestaat dat er ook in de toekomst zonnebaars uitgezet zal worden in het ven, bijvoorbeeld doordat er veel recreatie is, dan kan overwogen worden om de diepste delen van het vennen te verondiepen. Daarmee wordt de frequentie van volledige droogval vergroot en wordt de ontwikkeling van grote vissenpopulaties tegengegaan.
In de meeste vennen zal het ondoenlijk zijn om alle zonnebaarzen weg te krijgen. Dat komt doordat het afvissen wordt bemoeilijkt door de grootte, begroeiing, oneffenheden in bodem of oever of doordat de vennen in contact staan met andere wateren waar zonnebaars in zit. Mogelijk kunnen in deze vennen de aantallen zonnebaarzen binnen de perken worden gehouden door snoeken. Momenteel is er een beheersexperiment gaande in het Mastbos, waarbij een deel van de zonnebaarspopulatie is weggevangen en vervolgens enkele honderden snoeken zijn uitgezet.
Naast bestrijding van zonnebaars is het belangrijk om te voorkomen dat de soort zich verder verspreid. Dat kan gebeuren via watergangen, maar ook tijdens inundaties vanuit beken of bij veel neerslag. Zonnebaarzen hebben namelijk aan een centimeter water genoeg om zich over maaiveld te verspreiden.
Figuur: De Zonnebaars is een klein kleurrijk visje dat intrek is bij vijverhouders. Echter ook in tuinvijvers kan het beestje zeer talrijk worden, waarna hij regelmatig door de eigenaren wordt vrijgelaten in de natuur. Foto: B. Crombaghs